Myśląc o porostach często nie zdajemy sobie sprawy jak ważne znaczenie dla ludzkości mają te małe, niepozorne organizmy. W tych rejonach świata, gdzie inne rośliny nie potrafią sobie poradzić z niesprzyjającymi warunkami środowiskowymi porosty, jako jedne z nielicznych, doskonale potrafią się przystosować. Tak więc i ludzie, którzy zamieszkują te nieprzyjazne miejsca na ziemi musieli, z braku alternatyw, nauczyć się je wykorzystywać.

Przede wszystkim porosty używane były jako dodatek do ciasta chlebowego i innych wypieków, a także do produkcji kaszy i kleików. Dodanie porostu do mąki skutkowało nie tylko zwiększeniem jej objętości, ale również powodowało, że stawała się odporna na wołki zbożowe – niewielkie chrząszcze żywiące się zbożem i jego produktami. Cecha ta przydawała się głównie w czasie dalekich wypraw morskich, kiedy jedzenie dla załogi musiało być długo przechowywane bez użycia lodówek czy chłodni. Nawet dzisiaj, na Bliskim Wschodzie, porost o nazwie misecznica jadalna jest wykorzystywany do produkcji chleba. Niektórzy naukowcy uważają, że to właśnie ten porost mógł być biblijną manną zesłaną z nieba.

Za kołem podbiegunowym porosty są bardzo ważnym pokarmem dla dużych ssaków hodowanych, takich jak: renifery, karibu i woły piżmowe i podściółką dla zwierząt gospodarskich.

Złotorost (E. Pietkun)

W czasie II wojny światowej Rosjanie mieli duże problemy z wytworzeniem odpowiedniej ilości cukru potrzebnego do codziennego użytku, ale również do produkcji alkoholu na potrzeby militarne. Okazało się, że i tutaj można wykorzystać płucnicę lekarską. Fabryka do przerabiania porostów na glukozę produkowała dziennie około 100 kg tego cukru. Z kolei więźniowie rosyjskich łagrów z braku innego pożywienia jedli porosty na surowo. Niestety nie mają one za dużo wartości odżywczych więc nie rekompensowały ich zapotrzebowania energetycznego.

Powiedzenie, że ze wszystkiego da się zrobić nalewkę spełnia się również w przypadku porostów. Na Islandii nalewki z porostów reklamowane są jako „prawdziwy napój wikingów”, a w Polsce podobny trunek polecany jest jako środek wzmacniający trawienie. Wspomniana wcześniej spora zawartość glukozy sprawdza się także przy produkcji piwa wódki i brandy.

Nalewki to nie jedyne medyczne wykorzystanie porostów. Popularne pastylki do ssania zwalczające ból gardła wytwarzane są z płucnicy islandzkiej, której sama nazwa sugeruje, że jest zbawienna przy leczeniu różnego rodzaju zapaleń górnych dróg oddechowych. Substancje zwane „kwasami porostowymi” są metabolitami wtórnymi charakterystycznymi jedynie dla porostów. Według najnowszych badań są one w stanie zahamować rozwój bakterii gram dodatnich oraz grzybów. Odkryto również, że co najmniej połowa gatunków porostów posiada właściwości antybiotyczne, co może się okazać bardzo przydatne, kiedy to wiele bakterii zdążyło się już uodpornić na niektóre antybiotyki.

Mąkla tarniowa – porost perfumeryjny (E. Pietkun)

Również w przemyśle perfumeryjnym i barwiarstwie wykorzystywane są porosty. Ekstrakty alkoholowe z porostów są stosowane jako utrwalacze zapachów pochodzących z olejków eterycznych. Są one dobrym zamiennikiem dla substancji pochodzenia zwierzęcego: piżma czy ambry. Ma to duże znaczenie ze względu na różnice w cenie, ale również dlatego, że tworzy się coraz więcej kosmetyków wegańskich i w oparciu o produkty pochodzenia naturalnego. Niegdyś porosty wykorzystywano w przemyśle barwiarskim, np. w Szkocji służyły do farbowania tkanin na kolory od żółtego do brązowego oraz na różne odcienie czerwieni i purpury. Barwniki te były trwałe i nie blakły, nadawały tkaninom przyjemny zapach, a jednocześnie chroniły przed molami, ponieważ sprawiały, że tkaniny miały gorzki i nieprzyjemny smak.

Oprócz tych wszystkich bardzo praktycznych zastosowań porosty mają również spore znaczenie w kulturze i sztuce. W Skandynawii popularna jest tradycja tworzenia z nich figurek trolli. Te złośliwe skrzaty służyły jako przestroga dla niegrzecznych dzieci. Porosty wykorzystuje się jako ozdoby w stroikach bożonarodzeniowych, do dekoracji kościelnych szopek, a ostatnio jako element dekoracyjny w designerskich wnętrzach. Plechy złotorostu ściennego spełniają funkcję żółtego barwnika do jajek wielkanocnych.

Jak widać, porosty mają naprawdę bardzo duże zastosowanie w różnych dziedzinach życia. Jednak, chociaż z jednej strony są niezwykle odporne na niekorzystne warunki środowiska, to są również wrażliwe na zanieczyszczenia powietrza. Warto więc zadbać o czyste powietrze nie tylko dla nas, ale także i dla porostów.

Grupa porostów na jesionie (E. Pietkun)
Print Friendly, PDF & Email